Jinekoloji

DOĞUM

Doğum Evreleri: Serviksin (Rahim ağzı) açılması Bebeğin doğum kanalında ilerleyerek doğması Plasentanın (Bebeğin eşi) alınması Doğum sonrası 1 saatlik kanama kontrolü

1- Serviksin (Rahim ağzı) açılması
Doğuma yakın günlerde başlayan, belde çekilmeler, karında gerginlik hissi şeklinde duyulan uterus kasılmaları giderek devamlı ve daha güçlü bir karakter alarak, gerçek Doğum ağrılarına dönüşür. Ağrılar ile serviks açılmaya başlayınca servikal kanalı dolduran mukus tıkacı dışarıya atılır. Halk arasında ‘nişan bozulması’ olarak bilinen bu mukus tıkacının görülmesi, doğumun başlayacağını gösteren öncü bir işarettir. Bu olay birkaç saatten, birkaç gün öncesine kadar görülebilir. Düzenli aralıklarla ve her 10 dakikada bir gelen ağrılar, serviks açılma evresinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu dönemdeki ağrıların araları 3-4 dakikaya kadar iner ve 30-60 saniye kadar devam eder. Ilk dönemlerde uterus kasılmaları kasık ve bel ağrıları olarak duyulur. Serviksin açılması yapılan vaginal muayeneler ile saptanır ve santimetre (cm.) ile ifade edilir. Tam açılma 10 cm. dir yani bebeğin başının geçeceği açıklıktır. Doğum seyri sırasında daha önce su kesesi açılmamış olan gebelerde, serviks açıklığı 4-5 cm. olmuş ve baş doğum kanalına girmiş ise açılabilir. Su kesesi açıldığı zaman gelen su incelenir. Bazen ‘bebek kakasını yapmış’ denilir. Bu şekilde "mekonyumlu suları" gelen gebeler bebek açısından yakın takibe alınırlar (Kardiotokografi ile).
Serviksin açılması 2 döneme ayrılır: 1. Dönem ortalama 8-8,5saat sürmekte ve serviks açıklığı 2-2,5cm.. olmaktadır. 2. Dönem yaklaşık 4 saat kadar sürer ve serviksin açılması tamamlanmış olur. Bu dönemleri anne adayları ayakta dolaşarak veya yatakta geçirebilirler. Ancak doğum sürecini göz önüne alarak fazla yorulmamaları sağlanır. Yatakta ağrı çekilirken yan yatmaları önerilir. Bu uterus ve bebeğin annenin karnından geçen büyük damarlardaki kan akımının düzenli olmasını ve tansiyonun düşmesini engeller.

Annenin yorulması ve aç olması doğum ağrılarını azaltabilir. Bu durumda uygulanabilecek olası bir müdahale ve narkozuda düşünerek küçük porsiyonlar halinde sulu ve kaloriden zengin besinler ( komposto, meyva suları, çay v.b.) veya serum olarak verilir. Idrar torbasının dolu olması doğum sürecini uzatacağı için sık sık tuvalete gitmesi söylenir.

Serviksin açılması evresinde doğum ağrılarının sıklığı ve şiddeti dolayısı ile serviksin açılması izlenirken çocuğun kalp sesleri de yakından takip edilir. Çocuk kalp sesleri (ÇKS) fetoskop ile dinlenebilir veya kardiotokografi aleti ile izlenir. Artık hemen hemen tüm doğumhanelerde bulunan kardiotokografi aleti ile anne karnına bağlanan iki kuşak ve alıcı yardımı ile bebeğin kalp hızı ve şekli ile uterus kasılmaların kaydeder. Uterus kasılmalarının çocuk üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri çok erkenden, bebeğe herhangi bir zarar gelmeden önce tespit edilebilir. Bazı durumlarda anne adayı sol yanına yatırmak, oksijen vermek gerekebilir. Gerekirse ağrılar bir süre azaltılabilir.

2- Bebeğin doğum kanalında ilerleyerek doğması
Serviksin tam açık hale gelmesinden sonra bebeğin doğum kanalından ilerleyerek doğması gerçekleşir. Bu dönem, ilk doğumu olanlarda daha uzun olmak üzere, yaklaşık yarım saat kadar sürer. Her ağrı ile bir ıkınma hissi gelmeye başlar. Uterus kasılmaları ve anne adayının diyafragma ve karın kasları yardımı ile ıkınması sonucu bebeğin doğum kanalında ilerlemesi artar. Gebe doğum masasında düz olarak yatmalı ve bacaklarını sıkmadan açık ve gevşek tutmalıdır. Baş göğüs kafesine doğru öne eğilir. Belin masadan kaldırılması doğum kanalının aksını bozar ve bebek daha güç ilerler. Ikıntılı ağrılar sırasında ellerini doğum masasının yan tarafını tutarak daha kuvvetli ıkınmalıdır.
Uterusun kasılmasının en kuvvetli olduğu an derin bir nefes alınır, ağız kapanır, nefes içeride tutulur ve bütün kuvveti ile ıkınılmalıdır. Çoğu kez gebelerin bir ağrı boyunca kesik kesik ıkındıkları görülür. Bu şekildeki ıkınma bebeğin ilerlemesi zor olur. Yine bağırmak da ıkınmayı engeller.
Bu dönemde de ÇKS yakından takip edilir. Bebeğin kalp atışlarındaki değişiklikler titizlikle değerlendirilir. Bebekte herhangi bir tehlike oluşacaksa doğum bir an evvel sonuçlandırılır. Uygun şartlar oluşmuşsa forseps veya vakum ekstraksiyon ile doğum gerçekleştirilir.
Bebeğin başı ıkınmalarla ilerler ve vagenin girişine kadar gelir. Bebek doğarken bu bölgenin korunması ve istenmeyen yırtıkların oluşmaması amacı ile uygun şekilde doktor tarafından kesi yapılarak genişletilir (Epiziotomi). Tam bebeğin başı çıkarken annenin ıkınmaması ve derin derin nefes alması söylenir. Bebeğin önce başı, sonra sırasıyla ön omuz, arka omuz, gövde ve bacakları doğar. Bu şekillde bebek kontrollü olarak doğurtulur. Daha sonra göbek kordonu bağlanır ve kesilir. Bebek ilk kontrol ve muayenesi ayrıca üşümemesi için Doğum odasında hazır bulunan ısıtıcılı bebek arabasına konulur.

3- Plasentanın (Bebeğin eşi) alınması:
Bebeğin doğmasından bir kaç dakika sonra plasentanın çıkmasını sağlayan uterus kasılmaları başlar. Ortalama ½ saatlik bir sürede plasentanın çıkması tamamlanır. Plasentanında alınmasından sonra uterus kasılması ile kanama azalır. Doğum kanalı, serviks ve vajen kontrolü yapılır. Epiziotomi dikilir.

4- Doğum sonrası kanama kontrolü:
Doğum sonrası 1 saatlik dönem doğumun 4. evresi olarak değerlendirilir. Bu dönemde olası bir uterus gevşemesine veya Doğum kanalından kaynaklanan kanamalar gözlenir.

Fertijin