Jinekoloji

MENOPOZ

Menopoz kadınlarda adetlerin kesilmesi ile başlayan dönemdir. Menapoz öncesi dönemde yumurtalıkların fonksiyonu yavaşlayarak yumurtlama düzensizleşir ve yumurtalıklardan daha az östrojen (kadınlık hormonu) salınır. Bu değişiklik sadece üreme organlarını değil aynı zamanda tüm vücudu etkiler. Bu kitapçık menapoz öncesi ve sonrasında vücudunuzda olacak değişiklikleri anlayarak sağlığınızı korumanıza yardımcı olacaktır.

Aylık adetleriniz vücudunuzu gebeliğe hazırlayan karmaşık fonksiyonların sonucudur. Beyniniz ve yumurtalıklarınız birlikte hareket ederek salgıladıkları hormonlar ile yumurta gelişimini sağlar. Bu hormonlar aynı zamanda yumurtlamaya, yani yumurtanın içinde geliştiği folikülden (keseden) salınımına neden olur. Bu hormonların etkisi ile gebeliğe hazırlanan ve kalınlaşan rahmin iç tabakası, gebelik oluşmadığında adet kanaması olarak dökülür. Yaş ilerledikçe yumurtalıklarda yaşlanır, 40 yaş civarında yumurtalıklar beyinden gelen hormonal sinyallere daha az cevap verir, ve daha az östrojen salgılar. Adetler düzensizleşir, ve menapoz öncesindeki bu dönemde östrojen seviyesi hızlı bir düşüş gösterir. Sonunda yumurtalıklardan yumurta gelişimi ve östrojen üretiminin durması ile adetler kesilir ve menapoz başlar. Menapoz başladığında artık gebelik mümkün değildir. Ortalama menapoz yaşı 51 dir ve çoğunlukla 42-56 yaşları arasında gerçekleşir. Eğer yumurtalıklar herhangi bir nedenden dolayı alınırlarsa menapoz başlar. Menapozdan sonrada östrojen seviyesi 10-15 yıl boyunca düşmeye devam eder.

Östrojen seviyesi azaldığında neler olur?

Östrojen vücutta birçok organ sistemini etkileyen bir hormondur. Menapozda östrojen üretiminin azalmasına bağlı olarak vücudunuzda bir çok değişiklik meydana gelir. Buda çeşitli yakınmalara neden olur. Bununla birlikte uygun östrojen tamamlama tedavisi ile yakınmaların çoğu engellenebilir. Menapoza bağlı sık görülen yakınmalar şunlardır.

Cilt ve vajendeki değişikler
Menapozda eğer östrojen tedavisi uygulanmazsa cildin elastikiyeti bozulur. Östrojen eksikliği vajinal kuruluğuda yol açar. Buda cinsel aktiviteyi zorlaştırır. Vajinal kuruluk yakınması olan kadınlarda cinsel ilişki sırasında zedelenen dokulardan kanamalar olabilir. Mesane ve uretra (idrar kanalı ağzının) östrojen azlığından etkilenerek, sık enfeksiyon ve idrar kaçırmaya neden olabilir.
Sıcak basmaları
Sıcak basması kendini baş boyun ve göğüs cildinin kızarmasıyla belli eder. Bazen çarpıntı ve terleme bunu takip eder. Hergün birkaç kez görülebilen bu yakınmalar birkaç dakika sürer. Çoğunlukla gece görülen bu yakınmalar uykusuzluğa neden olur. Bu durum gün boyunca huzursuzluk oluşturabilir. Çoğunlukla bir yıldan fazla süren sıcak basmaları beş yıldan fazla devam etmez. Östrojen tamamlama tedavisi ile bu yakınmalardan tamami ile kurtulmak mümkündür.

Birçok kadın menapozda panik hali, depresyon, huzursuzluk, yorgunluk, unutkanlık ve uykusuzlukla karşılaşabilir. Çalışmalar östrojen alan kadınlarda bu bulgulara daha az rastlandığını göstermiştir.

Kalp hastalıkları Menapozdan sonra kalp hastalığı riski artar. Bunun en önemli nedeni azalmış östrojene bağlı kolesterol (özellikle düşük ağırlıklı kolesterol) seviyesinin yükselmesidir. Düşük ağırlıklı kolesterol kalp hastalıkları ile ilişkilidir. Kan damarlarında yağ plakları oluşturarak tıkanıklara neden olur. Östrojen tamamlama tedavisi bunuortadan kaldırarak damar tıkanıklıklarını önler ve menapozda kalp hastalığı görülme riskini %50 azaltır.

Bunun yanısıra kalp hastalığı için diğer risk faktörleride araştırılmalıdır. Aile bireylerinde kalp hastalığı olması, sigara, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şişmanlık, aşırı alkol tüketimi ve stres kalp hastalığı riskini arttırır. Kalp hastalığından korunmak için bazı öneriler şunlardır;

• Tansiyonunuza düzenli olarak ölçtürün
• Sigara içmeyin
• Kolesterol ve doymuş yağlar içeren gıdalardan uzak durun
• Kilonuza dikkat edin
• Düzenli egzersiz yapın
• Düzenli sağlık kontrölü yaptırın

Osteoporoz (kemik erimesi)
Östrojen kalsiyum kaybını engelleyerek kemiklerin yapısını korur. 30 yaşından sonra kemiklerden kalsiyum kaybı başlar, kemikler incelir ve zayıflar. Osteoporoz denen bu süreç menapozdan sonra belirgin bir şekilde hızlanır. ‹leri yaşlarda kemikler zayıflar ve kolaylıkla kırılır. Kadınların hepsi menopoza girmesine rağmen bazılarında osteoporoz gelişir. Ülkemizde osteoporoz gelişme riski yüksektir. Ailesinde osteoporoz olanlarda, ileri yaşda, vücut ağırlığı düşük olan kişilerde vey menapoza erken giren kadınlarda osteoporoz riski artar. Bunun yanısıra yaşam stiliniz, egzersiz yapmamak, sigara içmek, fazla kahve ve alkol almak, kalsiyumdan düşük dietle beslenmek osteoporozu arttırır. Hızlı kemik kaybı riskini belirlemek için özel bir test olmamasına rağmen kemik yoğunluğu ölçülerek kemiklerin kırılmaya ne kadar dayanıklı olduğu anlaşılabilir. Menapozdan sonra erken dönemde kemik kaybı hızlıdır ve östrojen tedavisi ile kemik kitlesi korunabilir. Eğer menapozdan sonra östrojen tedavisine başlamak için bir veya iki yıl beklerseniz kaybedilen kemik kitlesini yerine koymak mümkün olmaz. Bu nedenle kemik kaybı bu aşamaya gelmeden östrojen tedavisine başlanması gerekir. Kemik kitlesini korumakta iki önemli faktör ise kalsiyum ve egzersizdir. 45 yaş öncesinde günlük kalsiyum ihtiyacı 1 mg iken 45 yaş sonrasında bu ihtiyaç 1.5 mg'a çıkar ,östrojen alan menapozdaki kadınlarda kalsiyum ihtiyacı 1.2 mg dır.

Süt ürünleri kalsiyumdan zengindir. Menapozda sadece kalsiyum alımı kemik kaybını engellemez, fakat kalsiyum östrojenle birlikte alınırsa kemik kaybı azalır. Düzenli egzersiz kemik yoğunluğunun korunmasına yardımcı olur. Yürüyüşü, jogging ve aerobik kas ve eklem hareketliliğini arttıracak ve kişinin kendini zinde hissetmesini sağlayacaktır.

Östrojen tamamlama tedavisi
Östrojen tamamlama tedavisinin özellikle menapozdan hemen sonra başlandığında kemik kaybını durdurduğu bilinkektedir. Östrojen aynı zamanda kalp hastalığı riskini ve menapoza bağlı diğer bulguları azaltır. Doktorunuz sizin için uygun olan östrojen dozunu ve kullanım şeklini belirler. Östrojen kullanımını sınırlayan bazı durumlar vardır. Bunlar:

• Meme kanseri
• Rahim kanseri
• Karaciğer hastalığı
• Safra kesesi hastalığı
• Kanın pıhtılaşma bozuklukları
• Nedeni bilinmeyen vajinal kanama

Bu durumlardan herhangi birisi mevcut ise menapoza bağlı bulguları tedavi etmek için doktorunuza alternatif metodları danışınız.

Östrojenin yan etkileri
Östrojene bağlı bulantı görülebilir. Östrojen uykudan önce alındığında veya cilde yapıştırılan tipleri kullanıldığında bu sorunla karşılaşılmaz. Östrojen kullanımı sırasında görülen diğer bir yakınma ise memelerde ki gerginliktir.

Fertijin